Je hebt een heftige gebeurtenis meegemaakt en voelt je niet meer helemaal jezelf. Ook slaap je minder goed en voel je je soms angstig of paniekerig. Een traumatische ervaring kan een grote impact op je hebben. Toch is een trauma niet altijd direct te herkennen.
De klachten kunnen op verschillende manieren en op uiteenlopende momenten in je leven opspelen. Daarom is het belangrijk om te weten: wat is het verschil tussen enkelvoudig en meervoudig trauma, en welke symptomen horen hierbij?
Enkelvoudig en meervoudig trauma
Een traumatische ervaring kan op verschillende manieren doorwerken. Soms zijn de klachten terug te voeren op één specifieke gebeurtenis. Dit wordt een enkelvoudig trauma genoemd. Denk bijvoorbeeld aan het onverwacht verliezen van iemand die belangrijk voor je is. Wanneer iemand gedurende langere tijd of herhaaldelijk traumatische situaties meemaakt, kan er sprake zijn van meervoudig of complex trauma.
Het verschil tussen trauma en PTSS
Trauma en PTSS worden vaak over één kam geschoren, maar dat deze termen exact hetzelfde zijn, is een misverstand. Het woord ’trauma’ betekent letterlijk ‘wond’ of ‘verwonding’. Soms verwijst het naar de schokkende gebeurtenis zelf, en soms naar de psychische reactie daarop.
PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis. Dit is een psychische aandoening die kan ontstaan na een traumatische gebeurtenis. Hierbij houden de klachten lang aan, verergeren ze en belemmeren ze het dagelijks functioneren.
Veel mensen maken in hun leven een traumatische gebeurtenis mee; naar schatting gaat dit om 80% van de bevolking. [1] De overgrote meerderheid ontwikkelt gelukkig geen PTSS. Slechts 9% krijgt daadwerkelijk te maken met deze aandoening.
Complexe PTSS (CPTSS)
Naast PTSS bestaat er ook complexe PTSS (CPTSS). Dit is een vorm van PTSS die ontstaat door langdurige, herhaalde en ernstige traumatische ervaringen. Dit gebeurt vaak wanneer deze ervaringen in de vroege jeugd plaatsvinden, bijvoorbeeld door het opgroeien in een onveilige gezinssituatie waarin mishandeling, misbruik of verwaarlozing voorkomt.
Daarnaast kan CPTSS ontstaan door het uitoefenen van specifieke beroepen waarbij schokkende situaties voorkomen. Denk aan politieagenten, ambulancepersoneel en brandweerlieden.
Acute stressstoornis (ASS)
Wanneer klachten zich direct of kort na de ingrijpende gebeurtenis voordoen en binnen enkele weken weer verdwijnen, is er sprake van een acute stressstoornis (ASS). De symptomen lijken sterk op die van PTSS, maar er is een belangrijk verschil. Bij PTSS zijn de klachten langer aanwezig of ontstaan ze pas later, soms zelfs pas maanden of jaren na de gebeurtenis. [2]
Gerelateerd: Waarom bij een trauma klachten later naar boven kunnen komen.
Symptomen van trauma en PTSS
Na een ingrijpende gebeurtenis raken veel mensen in shock. Misschien huil en tril je en ervaar je gevoelens van angst, ongeloof of verwarring. Dit is een normale reactie op wat je hebt meegemaakt. In de eerste weken erna ben je vaak snel prikkelbaar, slaap je slecht en denk je continu aan de gebeurtenis. Meestal nemen deze klachten geleidelijk af, vooral als je de juiste steun hebt. Gebeurt dat niet, dan kan PTSS ontstaan.
De symptomen van PTSS worden onderverdeeld in vier hoofdkenmerken.
Herbelevingen
Herbelevingen zijn het steeds opnieuw beleven van de ingrijpende gebeurtenis op een indringende manier. Dit gebeurt in de vorm van flashbacks, levendige beelden of nachtmerries. Je hebt het gevoel alsof je weer helemaal terug bent in dat moment.
Deze herbelevingen gaan gepaard met intense angst, waarop je lichaam heftig reageert. Je hartslag versnelt, je gaat trillen en zweten of krijgt moeite met ademhalen. Hoewel je de herinneringen probeert weg te stoppen, kunnen ze onverwacht getriggerd worden door specifieke geuren, beelden, geluiden of situaties.
Vermijding
De herinneringen aan de traumatische ervaring zijn te pijnlijk en daarom doe je er alles aan om er niet aan te hoeven denken. Je gaat bepaalde plekken, activiteiten, situaties, personen en gesprekken vermijden. Ook de angst om de overweldigende emoties en lichamelijke reacties van een herbeleving opnieuw door te maken, speelt hierbij een rol.
Negatieve stemming en gedachten
Een onverwerkt trauma kan leiden tot negatieve gedachten over jezelf en de wereld. Je denkt bijvoorbeeld dat het jouw schuld is of dat je nergens meer veilig bent. Daarnaast kunnen somberheid, stemmingswisselingen of emotionele afvlakking ontstaan. Je bent minder geïnteresseerd in hobby’s en leuke activiteiten en voelt je vervreemd van de mensen om je heen.
Verhoogde alertheid en prikkelbaarheid
Je lichaam staat continu ‘aan’ en je bent steeds alert op gevaar dat er in werkelijkheid niet is. Hierdoor ben je erg gejaagd, waakzaam, schrikachtig, prikkelbaar, gespannen of paniekerig, wat ervoor kan zorgen dat je ineens in woede uitbarst. Ook kan dit leiden tot extreme vermoeidheid en problemen met slapen en concentratie.
Symptomen complexe PTSS
Mensen met complexe PTSS kampen naast de bovengenoemde symptomen ook met complexere of dieperliggende problemen.
Verstoorde emotieregulatie
Je hebt moeite met het reguleren van je emoties. Soms voel je je leeg of gevoelloos, terwijl je op andere momenten snel overspoeld raakt en je jezelf niet kan kalmeren. Sommige mensen proberen met deze spanning om te gaan door bijvoorbeeld alcohol of drugs te gebruiken, zichzelf te beschadigen of minder goed voor zichzelf te zorgen.
Negatief zelfbeeld
Je worstelt met een diep gevoel van schuld, schaamte en waardeloosheid. Daardoor heeft je zelfbeeld en zelfvertrouwen een grote knauw gekregen. Ook het vertrouwen in anderen is geschaad, waardoor je vastloopt in relaties met de mensen om je heen.
Dissociatie
Dissociatie betekent dat je losraakt van jezelf en je omgeving en je niet volledig bewust aanwezig bent. Het is een manier om jezelf te beschermen tegen herinneringen, gedachten en emoties die te heftig zijn. [3] Wanneer dissociatieve klachten een grote rol spelen, kan er sprake zijn van een dissociatieve stoornis. Voor deze aandoening is aparte behandeling nodig. [4]
Impact van trauma en hulp zoeken
Een trauma kan leiden tot lichamelijke en psychische klachten die een grote impact hebben op je dagelijks functioneren. Je krijgt bijvoorbeeld problemen op school, tijdens je studie of op je werk. Ook heb je misschien moeite met het opbouwen en onderhouden van relaties. Doordat je plekken, personen en activiteiten gaat vermijden, raak je geïsoleerd, wat gevoelens van somberheid en angst verergert.
Gelukkig is een trauma heel goed te behandelen. Er zijn verschillende therapieën die je helpen om weer grip te krijgen op je leven. Ook online hulp is mogelijk en effectief. Samen met een van onze psychologen bepaal je welke therapie het beste past in jouw situatie. Neem direct contact op voor een gratis kennismaking om te kijken wat Trauma Therapie voor je kan betekenen.
Veelgestelde vragen over trauma en bijbehorende symptomen
Zorgt trauma ook voor lichamelijke symptomen?
Ja, naast psychische klachten kan je ook last krijgen van lichamelijke klachten. Je ervaart bijvoorbeeld vermoeidheid, slaapproblemen, maag- en darmklachten, hoofdpijn of pijn in spieren en gewrichten. [5]
Wanneer treden symptomen van trauma op?
Welke symptomen je ervaart en wanneer deze optreden, verschilt per persoon. Symptomen kunnen direct na de gebeurtenis optreden, maar ook pas weken, maanden of jaren later. Sommigen hebben nergens last van.
Hoe herken je een trauma bij iemand anders?
Dat kan lastig zijn, omdat een trauma vaak niet zichtbaar is zoals bij een lichamelijke ziekte. Er zijn wel signalen die kunnen wijzen op trauma, zoals het vermijden van specifieke situaties of plekken, voortdurend alert zijn en overal gevaar zien, schrikachtig of paniekerig reageren en plotseling in woede uitbarsten.
Bronnen:
[1] Misverstanden over PTSS. (z.d.). Traumanet. https://traumanet.nl/infotheek/misverstanden-over-ptss/
[2] PTSS (posttraumatische stressstoornis): Ik heb PTSS. (z.d.). Thuisarts. https://www.thuisarts.nl/ptss-post-traumatische-stress-stoornis/ik-heb-ptss
[3] Dissociatieve stoornis: Ik raak soms los van mezelf of van de omgeving (dissociatie). (z.d.) Thuisarts. https://www.thuisarts.nl/dissociatieve-stoornis/ik-raak-soms-los-van-mezelf-of-van-omgeving-dissociatie
[4] Verschil PTSS en complexe PTSS (C-PTSS). (z.d.) GGNet. https://ggnet.nl/ik-wil-meer-weten-over/trauma-en-posttraumatische-stressstoornis/verschil-ptss-en-complexe-ptss-c-ptss
[5] Kan trauma ook lichamelijke klachten veroorzaken? (z.d.) Traumanet. https://traumanet.nl/veelgestelde-vragen/kan-trauma-ook-lichamelijke-klachten-veroorzaken/